مشاوره

از جمله رشته‌های بسیار پر‌طرفدار زیرمجموعه گروه علوم انسانی، رشته مشاوره است. مشاوران دارای تخصص و مهارت لازم برای راهنمایی دیگران هستند و با دانش و آموخته‌هایشان راهکارهایی مناسب برای حل مشکل افراد مطرح می‌کنند.

در اکثر دانشگاه‌های ایران رشته مشاوره  وجود دارد. این رشته، در هر سه مقطع کارشناسی، ارشد و دکتری ارائه شده است. ماهیت این رشته، درمانی است. در این رشته مشاور می‌کوشد تا به واسطه اثرگذاشتن بر ذهن و افکار مراجعه‌کننده‌اش، او را درمان کند. 

برخلاف تصور برخی دانشجویان مشاوران از هیچ دارویی استفاده نمی‌کنند و می‌کوشند مشکل فرد را از طریق گفتگو حل کنند، در حالی‌که روانپزشک است که به این کار اقدام می‌کند. رشته مشاوره با کنکور علوم انسانی ارائه می‌شود و از نظر محتوای درسی چندان دشوار نیست.

در این رشته دانشجویان با دروس مختلفی در زمینه رشد، پیشگیری از اختلالات و مشکلات، به خصوص مشکلات کودکان و نوجوانان و ابعاد متفاوت شخصیت اشخاص سر و کار دارند. این رشته بازار کار خوبی دارد و فارغ‌التحصیلان آن در مراکز مختلف آموزشی می‌توانند فعالیت کنند.

شاید برای شما هم به عنوان یکی از علاقمندان به رشته مشاوره این سوال پیش بیاید که آیا رشته مشاوره بازار کار پرمتقاضی دارد؟ این رشته در زمره رشته‌های دارای بازار کار خوب قرار دارد و در بین مردم بسیار شناخته شده است. 

مدت زمان ورود به کار در این رشته متوسط است. محتوای این رشته، به رشته علوم تربیتی و روانشناسی بسیار نزدیک است و همین موضوع باعث شده بسیاری از سازمان‌ها، شرکت‌های آموزشی و ارگان‌ها، دنبال جذب فارغ‌التحصیلان این رشته باشند.

در کشور ایران چند سالی است که آگاهی مردم درباره سلامت روان بالا رفته و هر روز شاید تقاضای زیاد برای استخدام مشاوران در مدارس، کلینیک‌ها، سازمان‌ها و کسب‌وکارهای نوپا هستیم.

با این حال، وجود بازار کار این رشته به‌شدت رقابتی است و شاید بشود گفت صرف داشتن مدرک دانشگاهی برای جذب مراجعین در جایگاه‌های شغلی کفایت نمی‌کند.

برای موفقیت در این حوزه باید دوره‌های تخصصی مهارتی بگذرانید، پروانه اشتغال از سازمان نظام روان‌شناسی بگیرید و به برندسازی شخصی اهمیت دهید. اشباع بازار و عدم ثبات تعرفه‌ها در شهرهای بزرگ برای افراد تازه‌کار، ورود به این حرفه را کمی دشوار کرده است. با این حال، مشاوران متخصصی که به رویکردهای نوین تسلط دارند، درآمد بسیار خوبی خواهند داشت.

طبق تجربه اکثر دانشجویان این رشته چالش اصلی رشته مشاوره در درس روانشناسی پیشرفته است. دروس دیگری مانند آسیب‌های روانی، مشاوره گروهی و خانواده و روش تحقیق هم تا حدودی از سوی دانشجویان رشته به عنوان دروس سخت مطرح هستند.

جالب است بدانید دروس این رشته تلفیقی از مباحث مهارتی و انتزاعی بوده و کمی چالش‌برانگیز است. دانشجویان از دروسی سختی مانند آمار و روش تحقیق، روان‌شناسی فیزیولوژیک و آسیب‌شناسی روانی نام می‌برند که باید درک عمیق از مباحث نظری داشته باشند.

گذراندن واحد عملی «کارورزی» هم در این رشته فشار روانی بالایی در افراد ایجاد می‌کند. چراکه دانشجو باید با مسائل پیچیده مراجعین مواجه شده و مفاهیم تئوری را در اتاق درمان مورد استفاده قرار دهد.

این رشته به مطالعه مداوم رفرنس‌های انگلیسی و تسلط بر نظریه‌های شخصیت نیاز دارد. در کل، سختی رشته مشاوره نه تنها در حفظ‌کردن مطالب، بلکه در مهارت تاب‌آوری و تحلیل‌گری در رویارویی با چالش‌های روانی مراجعین نهفته است.

فرصت‌های مهاجرتی زیادی برای این رشته وجود دارد، اما قطعا با پیچیدگی‌هایی همراه است. اغلب کشورهای پیشرفته (مانند کانادا، آلمان و استرالیا) به متخصصان سلامت روان نیازمندند، اما استانداردهای  کمی سخت‌گیرانه‌ جهت پذیرش فارغ‌التحصیلان این حوزه اعمال می‌کنند. 

برای ادامه تحصیل در مقاطع ارشد و دکتری، باید رزومه پژوهشی قوی داشته باشید و نمره زبان‌تان هم بالا باشد. چالش اصلی‌تان، تفاوت پروتکل‌های درمانی و نظام آموزشی کشور ایران با دیگر کشورهاست، در این وضع نیاز به معادل‌سازی مدرک و گذراندن واحدهای تکمیلی دارید. 

با همه این مشکلات، اگر در حین تحصیل بر مهارت‌های کلینیکی و مقالات ISI تمرکز کرده باشید، شانس زیادی برای پذیرش با فاند در دانشگاه‌های معتبر بین‌المللی پیدا می‌کنید. 

جالب است بدانید در کشورهایی همچون انگلیس، آمریکا و کانادا مشاوران از سطح درآمدی بالاتری در مقایسه با ایران برخوردارند، به خصوص اگر با نرم‌افزارهای تخصصی رشته مانند نرم‌افزارهای مدیریت زمان و برنامه‌ریزی، نرم‌افزارهای اجرای آزمون‌های استاندارد روانی و نرم‌افزار مدیریت پرونده و نرم‌افزارهای مشاوره روانشناختی آشنا باشید. اما در کشورهای کمتر توسعه یافته، چندان روی درآمد بالا حساب باز نکنید.

درآمد فارغ‌التحصیلان این رشته به سطح آگاهی، اطلاعات، نوع شغل و مقطع تحصیلی فرد متقاضی بستگی دارد. بنابراین شاید بشود گفت حقوق مشاوران اغلب از پایه 10 میلیون آغاز و به 40 میلیون هم می‌رسد. اگر جزو مشاوران مشهور و پرمراجع باشید، احتمال داشتن درآمدهای بالاتر هم برایتان وجود دارد.

جالب است بدانید برعکس بسیاری از رشته‌ها اگر دارای تحصیلات عالیه در رشته مشاوره باشید، درآمد بالاتری از رشته کسب می‌کنید. همچنین بسته به گرایش‌تان، حتما می‌توانید آینده شغلی بهتری برای خودتان ترسیم کنید.

 درست هست که درآمد این رشته بسیار متغیر است، اما اگر شهرت حرفه‌ای و مهارت‌های متعددی داشته باشید در جامعه جایگاه اجتماعی بالایی خواهید داشت. برای رسیدن به موفقیت شغلی و درآمد بالا، باید واقعا فردی مسیول، متعهد به اصول اخلاقی و علاقه قلبی باشید.

رشته مشاوره می‌تواند جزو رشته‌های کم‌درآمد تا محسوب شود. تفاوت اصلی درآمد افراد در این رشته را بازاریابی، مهارت عملی، تخصص، و شبکه‌سازی می‌سازد. اگر هدفتان فقط استخدام شدن باشد، درآمدتان معمولی می‌ماند. اما اگر از همان دوران دانشگاه روی حوزه تخصصی، مهارت درمانی و برند شخصی و تولید محتوا کار کنید، می‌توانید به درآمد زیادتری از میانگین بازار برسید.

جهت افزایش درآمد در این رشته راهکارهای زیر را به شما توصیه می کنیم:

1) تخصص‌گرا شوید، نه عمومی

مشاوره عمومی اغلب بازار شلوغ و رقابتی دارد. اما اگر بر یک حوزه خاص تمرکز داشته باشید، ارزش‌تان بالا تر خواهد رفت:

• مشاوره کودک و نوجوان

• زوج‌درمانی

• مشاوره تحصیلی و کنکور

• مشاوره شغلی و انتخاب مسیر

• مشاوره ترک اعتیاد یا بحران

• مشاوره خانواده

هرچه قدر مسئله تخصصی‌تر و حساس‌تر باشد، نرخ جلسات بالاتر می‌رود.

2) مهارت عملی و درمانی‌تان را تقویت کنید.

کارفرما و مراجع فقط خواهان مدرک نیستند. باید به روش‌های علمی مسلط باشید:

• CBT

• ACT

• درمان مبتنی بر هیجان

• مهارت مصاحبه بالینی

• ارزیابی روان‌شناختی

• سوپرویژن حرفه‌ای

مشاوری که می‌تواند نتیجه قابل اندازه‌گیری بگیرد، رشد شغلی سریع‌تری دارد.

3) برند شخصی برای خودتان بسازید.

درآمد بالاتر به معنای مراجعه‌کننده بیشتر و اعتماد بیشتر به شماست.

برای کسب درآمد بالاتر:

• صفحه حرفه‌ای در اینستاگرام/لینکدین

• تولید محتوای آموزشی

• حضور در وب‌سایت یا پلتفرم نوبت‌دهی

• نمونه‌کار علمی، مقاله، کارگاه و وبینار داشته باشید چرا که مراجع قبل از مراجعه، شما را در گوگل بررسی می‌کند.

4) فقط جلسۀ حضوری نداشته باشید.

جهت افزایش درآمد:

• جلسات آنلاین

• دوره‌های گروهی

• کارگاه آموزشی

• پکیج‌های مشاوره

• قرارداد با مدارس، آموزشگاه‌ها و سازمان‌ها

تنظیم کنید. درآمد گروهی و سازمانی اغلب از جلسه‌ی تک‌نفره پایدارتر و بیشتر است.

5) مجوز و اعتبار حرفه‌ای

در رشته مشاوره، اعتبار بسیار مهم است. اگر مسیرتان را درست طی کنید و زیر نظر نهادهای معتبر فعالیت کنید، اعتماد و ارجاع بیشتری می‌گیرید. اعتماد = افزایش نرخ و تعداد مراجع.

گرچه از طریق تحصیل در این رشته امکان اشتغال در فضاهای زیاد شغلی را پیدا می‌کنید و این رشته دارای بازار کار خوبی است، اما با چالش‌های زیادی از جمله وقت‌گیر و زمان‎‌بر بودن این شغل و فرسودگی شغلی به علت مواجهه زیاد با مشکلات مردم روبرو خواهید شد.

در این رشته بیشتر آموزش‌ها نظری است و با اینکه نیاز است به عنوان مشاوران آینده موقعیت‌های مشاوره‌ای را تجربه کنید، خبری از دروس عملی متعدد و تجربی نیست.

تنوع موضوعات و مباحث درسی این رشته دشوار است و چون با موضوعات مختلفی مانند مشاوره خانواده، اعتیاد، شغلی و روانشناختی مواجه می‌شوید تحلیل موضوعات مشاوره بسیار زمان‌بر و دشوار است، مخصوصا اگر با علاقه این رشته را انتخاب نکرده باشید. 

یادتان باشد که اگر از مهارت‌های ارتباطی برخوردار نباشید، نمی‌توانید با مراجعان خود ارتباط موثری برقرار کنید. اگر در حوزه تصمیم‌گیری آدم ضعیفی هستید، این رشته را برای تحصیل انتخاب نکنید، چون که ممکن است با مسائل اخلاقی متعددی مواجه بشوید و باید در مواقع حساس، تصمیمات دقیقی بگیرید.

تفاوت زیادی بین استخدام بانوان و آقایان در استخدام این رشته نیست، اما اگر آدمی باشید که بتوانید با همدلی و صبوری به افرادی که ازتون کمک می‌خواهند گوش کنید، قدرت تجزیه و تحلیل مسائل را داشته باشید، مهارت ارتباطی‌تون بالا باشد و دیدتون به جامعه و مسائل‌اش انسانی و اخلاقی باشه، در مصاحبه‌های استخدامی برد با شماست.

همچنین اگر در کارگاه‌های معتبری شرکت کرده‌اید، دوره‌های تخصصی این رشته را گذرانده‌اید، کاراموزی کرده‌اید و تجربه عملی در این رشته دارید و به اصول محرمانگی و اخلاقی در مشاوره پایبند هستید، راحت‌تر می‌توانید در این حوزه فعالیت کنید.

ادامه تحصیل در این رشته هم در ایران و در خارج امکان‌پذیر است. جالب است بدانید شرط تجانس رشته در کارشناسی ارشد مشاوره، وجود ندارد و افراد با مدرک تحصیلی متفاوت می‌توانند در مقطع ارشد این رشته شرکت کنند. اما متاسفانه ظرفیت پذیرش در مقطع دکتری کمی محدود است و هر دانشگاهی برای پذیرش نهایتا 5 ظرفیت دارد.

از این رو باید حتما دقت کنید و با مطالعه دانشگاه‌های دارای ظرفیت بالاتر را انتخاب کنید که سطح علمی خوب و ظرفیت پذیرش بالا داشته باشند. دانشگاه‌های ارائه‌دهنده مقطع دکتری عبارتند از؛ دانشگاه اصفهان، دانشگاه هرمزگان، دانشگاه محقق اردبیلی، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشگاه الزهرا، دانشگاه شهید چمران، دانشگاه آزاد و دانشگاه غیرانتفاعی.

امکان بورسیه تحصیلی درسایر کشورها برای این رشته تحصیلی وجود دارد. البته دقت کنید که برای گرفتن اپلای در این رشته، حتما باید مدرک کارشناسی یا ارشد داشته باشید.

فارغ‌التحصیلان این رشته در حوزه‌های مختلف مشغول کار می‌شوند. مسیرهای اشتغال این رشته عبارتند از:

در انواع مدارس دولتی و خصوصی، مهدکودک‌ها، مشاور (در کمیته امداد، فرهنگسرا و سازمان بهزیستی، شهرداری، مراکز نیروی انتظامی، بازپروری و زندان، کارخانه، خانه سالمندان و سرای محلات)، شرکت‌های خصوصی، آموزشگاه‌های آزاد، ادارات آموزشی و مراکز ارائه‌کننده خدمات درمانی.

نکته جالب توجه اینکه اگر فارغ‌التحصیلان این رشته، شرایط لازم را داشته باشند می‌توانند اقدام به تاسیس مطب روانشناسی و مشاوره هم بکنند.

 از ‌آنجایی‌که دانشگاه فرهنگیان و تربیت دبیر رجایی هم این رشته را پذیرش می‌کند، دانشجویان با تحصیل در این دانشگاه‌ها می‎‌توانند خود را براش شغل معلمی و دبیری آماده کنند. البته راه دیگر برای ورود به حرفه معلمی، شرکت فارغ‌التحصیلان رشته مشاوره در آزمون‌های استخدامی آموزش و پرورش است.

برای قبولی در رشته مشاوره در دانشگاه‌های دولتی برتر (همچون؛ علامه طباطبایی، دانشگاه تهران و شهید بهشتی) باید  رتبه‌ بسیار خوبی در کنکور سراسری (گروه علوم انسانی) آورده باشید.

برای این دانشگاه‌های بسیار معتبر و  تراز اول، به رتبه‌های کشوری زیر ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ و تراز کنکور بالای ۹۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ (در زیرگروه مربوطه) نیاز دارید. 

در دانشگاه‌های دولتی شهرستان‌ها یا دوره‌های نوبت دوم، با رتبه تا ۳۰۰۰ یا ۴۰۰۰ و ترازهای حدود ۷۰۰۰ تا ۸۰۰۰ نیز شاید قبول شوید.

در دانشگاه‌های سراسری به رتبه زیر 5000 در منطقه یک، در منطقه دو به رتبه زیر 7000 و در منطقه سه به زیر 12000 نیاز است. البته این رتبه‌ها سال به سال تغییر می‌کند و برای دریافت آمار دقیق به دفترچه کنکور مراجعه کنید.

اما به طور کلی می توان گفت:

در منطقه ۱، رقابت معمولاً شدیدتر است و رتبه‌های بهتری لازم می‌شود.

• دانشگاه‌های برتر دولتی: حدود رتبه ۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰ منطقه ۱

• دانشگاه‌های متوسط دولتی: حدود رتبه ۳۰۰۰ تا ۶۰۰۰

• نوبت دوم/روزانه دانشگاه‌های کم‌رقابت‌تر: گاهی تا حدود ۷۰۰۰ یا بیشتر

در منطقه ۲ معمولاً بازه قبولی کمی بازتر از منطقه ۱ است.

• دانشگاه‌های برتر: حدود رتبه ۱۵۰۰ تا ۴۰۰۰ منطقه ۲

• دانشگاه‌های متوسط: حدود رتبه ۴۰۰۰ تا ۷۰۰۰

• سایر دانشگاه‌ها: تا حدود ۸۰۰۰ تا ۱۲۰۰۰

در منطقه ۳ به دلیل توزیع متفاوت داوطلبان و ظرفیت، قبولی با رتبه‌های بالاتری هم ممکن است.

• دانشگاه‌های خوب: حدود رتبه ۲۰۰۰ تا ۵۰۰۰ منطقه ۳

• دانشگاه‌های متوسط: حدود رتبه ۵۰۰۰ تا ۹۰۰۰

• بعضی دانشگاه‌ها/دوره‌ها: حتی تا حدود ۱۲۰۰۰ تا ۱۵۰۰۰ هم ممکن است

دقت داشته باشید که اگر هدفت دانشگاه‌های خاص مثل تهران، علامه، الزهرا، خوارزمی، شهید بهشتی باشد، معمولاً باید رتبه خیلی بهتر از این بازه‌های کلی داشته باشید.

در دانشگاه‌های آزاد یا پیام‌نور پذیرش، اغلب برحسب سوابق تحصیلی یا ترازهای پایین‌تر انجام می‌شود. دقت کنید این ارقام تقریبی‌اند و با توجه به سهمیه‌های ایثارگران، تغییرات سالانه کنکور و ظرفیت دانشگاه‌ها می‌تواند جابه‌جا شود. اگر علاقمندید در دانشگاه‌های تاپ قبول بشید، میانگین درصد دروس تخصصی‌تان باید بالای ۵۰ تا ۶۰ درصد باشد.

پذیرش این رشته در دانشگاه‌های شناخته شده کشور زیر 400 نفر بوده و رتبه قبولی افراد برای قبولی در دانشگاه‌های معتبر بر حسب سهمیه‌ای که داوطلبین در آن شرکت می‌کنند و دانشگاه قطعا متفاوت است. 

طبق منابع راهنمای انتخاب رشته، رشته مشاوره درکشورمان اغلب در دانشگاه‌های سراسری و برخی واحدهای دانشگاه آزاد ارائه می‌شود و ظرفیت آن هر ساله در دفترچه انتخاب رشته اعلام می‌گردد. 

در کنکور سراسری، رشته مشاوره در روزانه:752

 نوبت دوم:85

 پردیس خودگردان:60

 پیام نور :4790

و گاهی غیرانتفاعی :2613

ظرفیت پذیرش کل کشور:8300

ارائه می شود. اما بیشترین ظرفیت معمولاً در دانشگاه‌های پیام نور و غیرانتفاعی است، چون پذیرش آن‌ها بیشتر از دانشگاه‌های روزانه و نوبت دوم است. در مقابل، روزانه و نوبت دوم معمولاً ظرفیت کمتر و رقابتی‌تری دارند.

از دانشگاه‌های مطرحی که در این رشته دانشجو می‌پذیرند می‌توان به:

• دانشگاه تهران

• علامه طباطبایی

• خوارزمی

• شهید بهشتی

• الزهرا

• تبریز

• فردوسی مشهد

• شیراز

• اصفهان

• الزهرا

• سمنان

• یزد و برخی واحدهای پیام نور و غیرانتفاعی اشاره کرد. 

برای اطلاع دقیق از ظرفیت هر دانشگاه، باید دفترچه انتخاب رشته همان سال را از سایت سازمان سنجش دانلود کرد و در جدول کدرشته‌محل‌ها نام دانشگاه، دوره، ظرفیت و جنسیت پذیرش را بررسی کنید. چون ظرفیت هر سال تغییر می‌کند و ممکن است بعضی دانشگاه‌ها حذف یا اضافه شوند.

در پایان باید بگوییم قبل از انتخاب، حتما از خودتان بپرسید «شنونده‌ای صبور» هستید یا نه؟ مشاوره بیش از دانش تخصصی، به همدلی و هوش هیجانی شما نیاز دارد. آموزش دیدن و دریافت مجوزها در این رشته کمی طولانی است،  و شما را به درآمد سریع نمی‌رساند. اگر دنبال کمک به آدم‌ها و رشد شخصی هستید، این انتخاب مناسب شماست وگرنه فشار روانی کار فرسوده‌تان می‌کند.