علوم تربیتی

از جمله رشته‌های علوم انسانی، رشته علوم تربیتی است. موضوعاتی که در این رشته تدریس می‌شود، به رشته روانشناسی بسیار نزدیک است، اما موضوع کلی‌اش، آموزش و تعلیم و تربیت است. این رشته چندان در جامعه جا نیفتاده و همه تصور می‌کنند این افراد فقط در آموزش و پرورش استخدام می‌شوند، در حالیکه دارای گرایشات متعدد و فرصت‌های شغلی بی‌نظیری است.

رشته علوم‌تربیتی مناسب افراد دارای مهارت‌های ارتباطی، روابط اجتماعی بالا، صبور و خوش‌اخلاق، دارای فن بیان بالا و علاقمند به تعامل با گروه‌های سنی متفاوت است. به ویژه افرادی که به یاددادن و آموزش دیگران علاقمندند، می‌توانند در زمان انتخاب رشته آن را برگزینند. 

افراد علاقمند در این رشته با مبانی تعلیم‌وتربیت، برنامه‌ریزی درسی، روان‌شناسی تربیتی، روش‌های تدریس و ارزشیابی آموزشی آشنا خواهند شد.

داوطلبان رشته‌های ریاضی، تجربی و انسانی، می‌توانند این رشته را برای تحصیل انتخاب کنند. ادامه تحصیل در رشته علوم‌تربیتی در سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی در گرایش‌های مختلفی امکان‌پذیر است.

از طریق کسب مهارت‌های عملی، فرصت‌های شغلی متنوع‌تری برای این رشته ایجاد شده است و در کل، علوم تربیتی برای دانش‌آموزانی مناسب است که به آموزش و تربیت واقعا علاقمندند و آماده یادگیری مهارت‌های کاربردی هستند.

این رشته در ایران به طور کلی به پرورش افراد متخصصی اهتمام دارد که در زمینه آموزش، یادگیری و یا نظام‌های تربیتی فعالیت می‌کنند. رشته علوم تربیتی شامل موضوعات بسیار وسیعی است؛ از مبانی نظری و فلسفی تربیت گرفته تا کاربردهای عملی در مدیریت آموزشی، روش‌های تدریس و برنامه‌ریزی درسی، روان‌شناسی تربیتی.

در ایران هم‌اکنون افراد دارای قدرت حل مساله، دارای درک عمیق از مسائل اجتماعی، توانایی تفسیر و تحلیل مسائل، مسلط به مهارت انتقال و آموزش مفاهیم در فضاهای کاری آرامش‌بخش این رشته مشغول کار هستند. اغلب رضایت شغلی و همچنین روانی در جایگاه‌های حاصله از مشاغل علوم تربیتی به دلیل اینکه به پیشرفت افراد و جامعه کمک می‌کند، بالاست مانند شغل مشاوره آموزشی، تولید سایت‌ها و محتواهای آموزشی و دوره‌های یادگیری الکترونیکی.

بازار کار این رشته بسیار وسیع است و داوطلبان آن در حوزه‌های متفاوتی مانند نهادهای دولتی و خصوصی و هر مکانی که نیاز به بهبود سیستم آموزشی دارد و یا در قسمت‌های مختلف فرهنگی و اجتماعی کلیه ارگان‌ها و نهادهای جامعه،  مانند فعالیت در مراکز فرهنگی و کتابخانه‌ها می‌توانند فعالیت کنند.

فارغ‌التحصیلان این رشته می‌توانند در زمینه‌های مختلف مانند مدیریت آموزشی، مشاوره، تدریس، پژوهش و طراحی محتوای آموزشی فعالیت کنند و حتی اقدام به تاسیس مجموعه‌های خدماتی در زمینه آموزش مباحث مختلف مانند دروس مدارس، دانشگاهی و زبان و یا سایر زمینه‌ها نمایند. 

این رشته در مقایسه با سایر رشته‌ها ممکن است بازار کار محدودتری داشته باشد، اما شاخه‌های برنامه‌ریزی درسی و مدیریت و منابع انسانی همواره پرمتقاضی‌اند. 

افراد علاقمند به تحصیل در این رشته باید به دروسی همچون اقتصاد، فلسفه، روانشناسی، آمار، جامعه‌شناسی و مدیریت علاقمند باشند. 

به طور کلی دروس رشته علوم‌تربیتی چندان دشوار نیست، اما همچون سایر رشته‌های دانشگاهی دیگری، به مطالعه دقیق و درک مفاهیم نیاز دارد. دروس این رشته ترکیبی از مباحث عملی و نظری است. واحدهای تئوری دربرگیرنده فلسفه تعلیم و تربیت، و اصول مدیریت آموزشی، روانشناسی تربیتی، جامعه‌شناسی آموزش و پرورش، است که به درک عمیق و توانایی تحلیل مفاهیم نیاز دارد. واحدهای کارورزی و عملی هم به شما کمک می‌کند تا آموخته‌های‌تان را در محیط واقعی به کار گیرید.

بعضی دانشجویان احتمال دارد با واحدهای روش تحقیق و آمار که کمی پیچیده‌اند یا درس برنامه‌ریزی درسی چالش داشته باشند، اما قطعا با استفاده از منابع کمک آموزشی و با مطالعه منظم، این دروس را هم می گذرانند.

به طور کلی دروسی همچون فلسفه و منطق، آمار و اقتصاد، زبان، جامعه‌شناسی و روانشناسی برای موفقیت در این رشته باید بیشتر مطالعه گردد.

شما می‌توانید جهت ادامه تحصیل (به ویژه در کانادا، نیوزیلند و استرالیا) در این رشته در مقاطع تحصیلی بالا در دانشگاه‌های کشورهای مختلف اپلای بگیرید.  جهت مهاجرت باید در همایش‌های آموزشی بین‌المللی شرکت کرده باشید و حداقل تجربه مطالعه مقالات علمی-پژوهشی در این حوزه را داشته باشید.

بعضی کشورها با کمبود نیروی متخصص در بخش آموزش، مهدکودک‌ها، مدارس (به خصوص مدارس بین‌المللی) و یا مراکز نگهداری از کودکان مواجه‌اند. فارغ‌التحصیلان علوم‌تربیتی که سابقه کار مرتبط دارند و بر زبان کشور مقصد مسلط‌اند، می‌توانند برای این موقعیت‌ها اقدام کنند.

همچنین اگر مدرک معتبر زبان مانند (TEFL, TESOL) دارید، فرصت‌های شغلی خوبی برای تدریس زبان انگلیسی یا زبان فارسی به عنوان زبان خارجی در سایر کشورها پیش روی شماست. 

فرصت‌هایی برای متخصصان علوم‌تربیتی در زمینه مشاوره تحصیلی، برنامه‌ریزی درسی در موسسات آموزشی یا حتی در سازمان‌های دولتی مرتبط با آموزش وجود دارد.

درآمد افرادی که این رشته را برگزیده‌اند به تجربه، به‌روز‌بودن دانش فرد، گرایش تحصیلی، محل خدمت (دولتی یا خصوصی)، سابقه کار، تخصص، تلاش، سطح تحصیلات، توانمندی‌های فردی و مهارت‌های اجتماعی‌شان و مهارت‌های جانبی فرد وابسته است. 

افرادی که در آموزش و پرورش استخدام می‌شوند، حقوق شان طبق قوانین دولتی واریز می‌شود که در ابتدا متوسط بوده، اما با افزایش سابقه و رتبه شغلی، افزایش خواهد یافت. افرادی که در دانشگاه‌ها (به عنوان هیئت علمی یا پژوهشگر) استخدام شوند، به ویژه با مدرک دکتری، قطعا درآمد بالاتری خواهند داشت.

در بخش خصوصی همچون مدارس غیرانتفاعی، موسسات آموزشی، یا شرکت‌های تولید محتوای آموزشی، درآمد افراد بسیار متفاوت است. مشاغلی هم مانند کارآفرینی در حوزه آموزش، مشاوره تحصیلی، برنامه‌ریزی درسی از پتانسیل درآمدزایی بیشتری برخوردارند.

از جمله چالش‌های موجود در این رشته آن است که در زمان ارائه دروس اغلب به مسائل تئوری پرداخته می‌شود و مراکز آموزشی اغلب دارای برنامه و توان مالی کافی برای ایجاد فرصت‌های عملی برای تجاربی که افراد از این رشته آموخته‌اند، نیستند.

هنوز بسیاری از سیاست‌گذاران در زمان استخدام، درک واقعی از نیازهای بازارکار این رشته ندارند و همین امر ممکن است فارغ‌التحصیلان را بعد از اتمام تحصیل برای یافتن شغل مناسب دچار مشکل کند.

رقابت برای دستبابی به جایگاه‌های شغلی همچون مشاغل دولتی و یا آموزش و پرورش در این رشته برای کسانی که این رشته را برگزیده‌اند، بسیار بالاست. هر ساله افراد زیادی می‌خواهند مدیر و یا معلم شوند و یا در بخش‌های تحقیقاتی و پژوهشی شاغل شوند.

امکان پیشرفت شغلی برای فارغ‌التحصیلان این رشته در مقایسه با سایر رشته‌ها همچون پزشکی و مهندسی به مراتب پایین‌تر است. بنابراین امکان ترفیع رتبه و کسب درآمد بالاتر، کار دشواری است.

افرادی که در مشاغل مرتبط با حوزه آموزش کودکان استثنائی شاغل می‌شوند، عمدتا فشار کار و یا استرس بسیار بالایی را در محیط کاری‌شان تحمل می‌کنند. چرا که کار با دانش آموزان استثنائی به مراتب از دانش‌آموزان عادی متفاوت است.

فارغ‌التحصیلان رشته علوم تربیتی، اغلب به استخدام آموزش و پرورش در می‌آیند و از این منظر باید آماده پذیرش سختی‌هایی که برای استخدام و فعالیت در این مراکز است، باشند.

تعداد بی‌شماری از فارغ‌التحصیلان برای موفقیت در دنیای واقعی باید دوره‌های ضمن خدمت بگذانند، یا به کسب مهارت‌های جانبی (مانند مشاوره، تولید محتوا، روانشناسی کودک و نوجوان)  پرداخته و یا ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر را جزو اهداف خود قرار دهند تا بتوانند در جایگاه‌های تخصصی‌تر و با درآمد بهتر مشغول به کار شوند.

امکان ادامه تحصیل در داخل کشور در زمینه گرایش‌های مختلف (مانند برنامه‌ریزی درسی، مدیریت آموزشی، تحقیقات آموزشی، تکنولوژی آموزشی، و آموزش پیش‌دبستانی و ابتدایی) تا بالاترین مقطع یعنی دکتری از طریق کنکور، در بیشتر موسسات آموزش عالی و دانشگاه‌ها وجود دارد. صرفا امکان ادامه تحصیل در دو گرایش تحقیقات آموزشی و آموزش بزرگسالان، در مقطع دکتری پوشش داده نشده است. 

در خارج از کشور هم، این رشته به علت اهمیت مبحث آموزش و یادگیری در اغلب دانشگاه‌های دنیا ارائه شده است.

با وجود گرایش‌های متفاوت، این رشته شرایط استخدامی خوبی را برای فارغ‌التحصیلانش در مراکز دولتی، خصوصی، شخصی فراهم آورده است. فرصت‌های استخدامی و شغلی متعددی برای داوطلبان این رشته وجود دارد که از جمله آن‌ها می‌توان به مواردی همچون:

• کارشناس گزینش و مدیریت منابع انسانی در شرکت‌ها و ارگان‌های مختلف
• کارشناس محتوا در انتشارات آموزشی (همکاری در برنامه‌ریزی و تالیف کتب درسی)
• مربی مهد و پیش‌دبستانی
• نویسنده محتوا، تولیدکننده محتوا، تولیدکننده محتواهای الکترونیکی
• فعالیت در پژوهشگاه‌های تحقیقاتی
• فعالیت در مراکز فرهنگی و کتابخانه‌ها
• فعالیت در وزارت ارشاد به عنوان استاد دانشگاه و مربی
• تدریس در مراکز تربیت معلم
• کارشناس مراکز سنجش و آموزش و پرورش
• کارشناس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی و برنامه و بودجه
• کارشناس منابع انسانی در شرکت‌ها، ادارات، مراکز بازپروری و کانون‌های اصلاح و تربیت
• اشتغال در فرهنگسراها، کانون‌های پرورش فکری، مراکز تولید فیلم
• کارشناس بازپروری و تربیتی در سازمان بهزیستی
• استخدام در آموزش و پرورش به عنوان معلم و کارشناس تربیتی
• کارشناس آموزش ادارات و نهادهای دولتی، مراکز اقامتی، هتل‌ها، بیمارستان‌ها، مراکز تربیتی مانند مراکز نظامی و زندان‌ها
• مشاور آموزشی، مشاور خانواده، مدیر یا مشاور مدرسه، مشاوره مراکز مشاوره در کمیته امداد
• مدیر پروژه‌های مختلف آموزشی یا اجراگر پروژه‌های آموزشی
• کارشناس سیاست‌گذاری آموزشی
• متخصص حوزه یادگیری الکترونیکی (آموزش دیجیتال و آنلاین)
• تدریس در دانشگاه و موسسات آموزش عالی

در منطقه یک قبولی تا حدود رتبه 3500 تا 4000، منطقه دو قبولی تا حدود رتبه 8500 تا 9100، منطقه سه قبولی تا حدود رتبه 19600 تا 20000 امکان‌پذیر است. برای قبولی با احتمال بالا در این رشته در دانشگاه‌های سراسری باید رتبه‌تان زیر 20000 شود.

تراز قبولی در منطقه یک بالای 8000 تا 9000، در منطقه دو و سه 7000 تا 8000 است. برای قبولی در نوبت دوم هم به تراز 7800 تا 7900 نیاز دارید.

به طور کلی برای قبولی در دانشگاه‌های سراسری روزانه، داوطلبان گروه علوم انسانی معمولاً نیاز به کسب رتبه‌های زیر 15000 تا 20000 (در سهمیه منطقه ۱) دارند. این رتبه می‌تواند بسته به دانشگاه (مرکزی، پردیس خودگردان، پیام‌نور، غیرانتفاعی) و استان، تا حدود 30000 یا 40000 نیز متغیر باشد.

رتبه‌های لازم برای قبولی در دانشگاه‌های سراسری روزانه  در گروه ریاضی و تجربی هم معمولاً در بازه 15000 تا 40000 (بسته به دانشگاه و سهمیه) است و آن‌ها باید از مطالعه و آمادگی بیشتری برای دروس تخصصی و عمومی گروه علوم انسانی برخوردار باشند تا در این رقابت، دست برتر را داشته باشند.

رشته علوم‌تربیتی در زمره رشته‌های بدون کنکور انسانی هم است. افراد علاقمند به تحصیل در این رشته بدون گذراندن کنکور هم می‌توانند در زمان مقرر نسبت به: 

ثبت‌نام بدون کنکور دانشگاه سراسری و غیرانتفاعی

ثبت‌نام بدون کنکور دانشگاه آزاد

ثبت‌نام بدون کنکور دانشگاه پیام نور اقدام کنند.

ظرفیت پذیرش در دوره روزانه رایگان، نوبت دوم (شبانه)، پیام نور و غیرانتفاعی حدودا 26000 هزار نفر است. با افزایش ظرفیت تا 20 درصد در زمان پذیرش و در مقایسه با سایر رشته‌های گروه علوم انسانی، سال گذشته افراد شانس قبولی بالاتری هم در انتخاب رشته برای قبولی در رشته علوم تربیتی داشتند.

ظرفیت پذیرش دانشجو در این رشته در دانشگاه پیام‌‎نور رشد قابل توجهی داشته است و این امر کمک می‌کند تا از طریق پذیرش در کنار تحصیل، همزمان بتوانید افق دید روشنی درباره شغل آینده خود داشته باشید و در کنار تحصیل در حوزه دلخواه‌تان نیز فعالیت کنید.