داروسازی

اگر فکر می‌کنید داروسازی صرفاً به معنای کار در داروخانه و فروش قرص‌ها و یک زندگی بدون استرس و پردرآمد است، نیاز است پیش از انتخاب رشته، نگاهی به پشت پرده این دنیای شیمیایی و بالینی بیندازید. 

ما در چینش، بدون تعارف و با نگاهی از درون سیستم، رشته داروسازی را برای شما کالبدشکافی می‌کنیم تا با چشمان کاملاً باز این مسیر 5.5 تا 6 ساله را انتخاب کنید. داروسازی تلفیقی از علوم پایه (شیمی و زیست)، دقت بی‌نظیر و هنر ارتباط با بیمار و صنعت است.

برخلاف پزشکی که با خون و اورژانس‌های پرالتهاب سروکار دارد، داروسازی رشته‌ای با استرس حیاتی کمتر در لحظه است، شما عنوان پرافتخار «دکتر» را یدک می‌کشید و از احترام اجتماعی بالایی برخوردارید، اما همزمان مجبور نیستید با استرس‌های کشنده اتاق عمل یا خونریزی یا کشیک های سخت و طاقت فرسا دست و پنجه نرم کنید. محیط کار شما معمولاً یک داروخانه تمیز، روشن و یا یک شرکت مدرن و آزمایشگاه مجهز است.

شما در داروسازی رئیس زمان خودتان هستید. برخلاف پزشکان که ممکن است نیمه‌شب برای اورژانس احضار شوند (On-call)، یک داروساز می‌تواند انتخاب کند که فقط شیفت‌های صبح کار کند، یا فقط عصرها، و یا حتی به صورت پاره‌وقت (مثلاً هفته‌ای 3 روز) شیفت بردارد. این ویژگی داروسازی را به یکی از بهترین رشته‌ها برای ایجاد تعادل بین کار و زندگی شخصی (Work-Life Balance) تبدیل کرده است. دوره عمومی این رشته حدود 5.5 تا 6 سال زمان می‌برد. تفاوت بزرگ این رشته با سایر شاخه‌های علوم پزشکی این است که اگر به شیمی علاقه ندارید و از «دقت در جزئیات» فراری هستید، در این رشته عذاب خواهید کشید. اینجا یک صفر اضافه‌تر در دوز دارو می‌تواند جان یک انسان را بگیرد.

داروسازی سه مسیر شغلی برای شما ترسیم می کند؛

• مسئول فنی داروخانه: یا همان مسئول علمی داروخانه که رایج‌ترین مسیر پیش روی این رشته است که شامل چک کردن نسخه‌ها، جلوگیری از تداخلات دارویی و مشاوره به بیمار است که امروزه داروسازان جوان معمولاً تحت این عنوان در داروخانه‌های دیگران کار می‌کنند.
• تأسیس داروخانه: غول مرحله‌ی آخر! تأسیس داروخانه در کلان‌شهرهایی مثل تهران، اصفهان، شیراز، تبریز و مشهد اشباع و سخت شده است. دوران اینکه به محض فارغ‌التحصیلی بتوانید داروخانه خودتان را در مرکز شهر تاسیس کنید، تقریباً گذشته است و نیاز به جمع‌آوری امتیاز در درازمدت سرمایه‌ی اولیه‌ی فوق‌العاده بالا (در حد چند ده میلیارد برای مکان و دکور و دارو) دارد.
• صنعت و شرکت‌ها: اینجاست که علم داروسازی واقعاً خودش را نشان می‌دهد. فرمولاسیون داروی جدید، کنترل کیفیت (QC) و تضمین کیفیت (QA). محیطی کاملاً علمی، شرکتی و با کلاس کاری بالا برای فارغ التحصیلان که به شدت در حال توسعه است.

.

از همان ترم‌های اول، بوی انواع مواد شیمیایی در آزمایشگاه‌های شیمی آلی، تجزیه و فارماکوگنوزی بخش جدانشدنی زندگی شما می‌شود. چالش اصلی خواندن کتاب‌های قطوری مثل کاتزونگ” (فارماکولوژی) و “کاپیر” (درمان‌شناسی) حفظ کردن مکانیسم اثر، تداخلات و عوارض هزاران داروست.اگر علاقه ای به شیمی و حفظیات ندارید این رشته اصلا مناسب شما نیست. پس از گذراندن حدود 180 واحد، باید از سد یک آزمون جامع و نفس‌گیر به نام «آزمون 180 واحدی» بگذرید تا اجازه دفاع از پایان‌نامه و دریافت شماره نظام پزشکی را پیدا کنید.

وضعیت مهاجرت داروسازی دو روی کاملاً متفاوت دارد. اگر هدف شما کار در داروخانه در کشورهایی مثل کانادا، آمریکا یا استرالیاست، مسیر بسیار سختی در پیش دارید. پروسه «معادل‌سازی مدرک» (مثل آزمون‌های PEBC در کانادا) بسیار سخت، زمان‌بر و نیازمند صرف هزینه‌های بالاست. اما اگر هدف شما اپلای برای مقطع دکتری تخصصی (Ph.D) یا کار در شرکت‌های داروسازی غول‌پیکر دنیا باشد، مسیرتان بسیار هموارتر، پردرآمدتر و علمی‌تر خواهد بود.

یکی از بزرگترین مزیت‌های داروسازی این است که نیازی نیست برای رسیدن به درآمد تا روز فارغ‌التحصیلی صبر کنید! دانشجویان داروسازی معمولاً از سال 4 یا 5 (پس از پاس کردن دروس تخصصی و گرفتن مجوزهای لازم) می‌توانند به عنوان «مسئول فنی» در داروخانه‌ها شیفت بردارند. این یعنی ورود به بازار کار و کسب یک درآمد دانشجویی بسیار عالی، خیلی زودتر از دانشجویان پزشکی یا دندان‌پزشکی اتفاق می‌افتد.

و اما برای فارغ التحصیلان داستان متفاوت است، درآمد داروسازی یک طیف گسترده است. یک داروساز تازه‌کار که به عنوان مسئول فنی کار می‌کند، درآمدی «متوسط رو به بالا» و کاملاً امن دارد. این درآمد برای یک زندگی مرفه معقول است اما نجومی نیست.

برای رسیدن به درآمدهای بسیار بالا، نیاز به تأسیس داروخانه شخصی دارید که در حال حاضر به چندین ده میلیارد تومان سرمایه اولیه (برای مکان، دکور و انبار دارو) نیاز دارد. در صنعت نیز، رسیدن به رده‌های بالای مدیریتی می‌تواند درآمدهای فوق‌العاده‌ای به همراه داشته باشد.

داروسازی فقط کار با داروهای درمانی نیست! بخش عظیمی از بازار کار امروز به سمت محصولات آرایشی-بهداشتی (Cosmeceuticals) و مکمل‌های ورزشی و تغذیه‌ای رفته است. یک داروساز خلاق می‌تواند وارد خط تولید، فرمولاسیون و یا مشاوره تخصصی در زمینه محصولات پوست و مو شود که بازاری به شدت لوکس، رو به رشد و پردرآمد است.

الف) چالش‌های دوران دانشجویی

1. حجم وحشتناک حفظیات و شیمی:

داروسازی یعنی دنیای فرمول‌ها و اسم‌ها. شما باید اسم صدها دارو، عوارض جانبی، تداخلات، مکانیسم اثر و ساختار شیمیایی‌شان را حفظ کنید. اگر با شیمی (مخصوصاً شیمی آلی و تجزیه) رابطه خوبی نداشته باشید این رشته برایتان عذاب‌آور می شود.

2. آزمایشگاه‌های طولانی و خسته‌کننده:

در دوران دانشجویی، تایم زیادی را باید در آزمایشگاه‌ها سر پا سپری کنید. کار با مواد شیمیایی بدبو، خطرناک یا حساسیت‌زا جزو روتین شماست. گاهی اوقات یک آزمایش ساعت‌ها طول می کشد و اگر یک قطره ماده اشتباه ریخته شود، باید همه چیز را از اول شروع کنید!

ب) چالش‌های دوران شغلی (بازار کار)

1. غول سرمایه برای تأسیس داروخانه:

این بزرگترین چالش داروسازهاست. الان در سال 1405، گرفتن مجوز و تأسیس یک داروخانه در شهرهای بزرگ به امتیاز بالایی نیاز دارد (که جمع کردنش سال‌ها طول می‌کشد) و همچنین سرمایه بسیار سنگینی (چندین میلیارد تومان) برای رهن و اجاره مغازه، دکوراسیون و خرید دارو نیاز است. خیلی‌ها مجبور می شوند سال‌ها فقط به عنوان «مسئول فنی» (با حقوق ثابت) برای سرمایه‌گذارهای دیگر کار کنند.

2. کابوس شرکت‌های بیمه:

اقتصاد داروخانه به شدت به بیمه‌ها وابسته‌است. چالش اینجاست که بیمه‌ها معمولاً پول داروخانه‌ها را با ماه‌ها تاخیر پرداخت می‌کنند و موقع پرداخت هم کلی بهانه‌تراشی و «کسورات» اعمال می‌ شود. این یعنی شما باید نقد دارو بخرید، ولی نسیه بفروشید و برای گرفتن پولتان ماه‌ها دوندگی کنید.

3. فرسایش روانی و چالش با مراجعه‌کننده:

شما در داروخانه با آدم‌هایی طرف هستید که یا خودشان بیمارند یا از عزیزانشان درگیر بیماری هستند ؛ پس طبیعتا با انسان های کم حوصله و ناراحت و خسته طرفید. بحث سر قیمت دارو، اصرار برای گرفتن داروی بدون نسخه (مثل آنتی‌بیوتیک‌ها یا داروهای اعصاب) و توضیح دادن خط‌خورده بودن نسخه به بیمار، فرسایش روانی روزمره‌ای دارد که مهارت ارتباطی بالایی می‌طلبد.

4. مسئولیت سنگین قانونی (مسئول فنی بودن):

وقتی شما مسئول فنی یک داروخانه هستید، یعنی پروانه شما آنجاست. اگر پرسنل داروخانه اشتباهی دارویی رو جابه‌جا تجویز کند و برای بیمار مشکلی پیش بیاید، این شما هستید که باید در مراجع قانونی پاسخگو باشید.

5. آسیب‌های جسمی پنهان:

کار در داروخانه یا صنعت معمولاً به معنی ساعت‌ها سر پا ایستادن است. واریس پا، کمردرد و آرتروز گردن در سنین بالاتر بین داروسازها شایع است.

• 6.نگاه اشتباه جامعه: آزاردهنده‌ترین چالش روانی برای داروسازان این است که پس از 6 سال تحصیل سخت، گاهی در جامعه و داروخانه صرفاً به عنوان یک «فروشنده دارو» دیده می‌شوند، نه یک متخصص بالینی.
• حرف آخر:
• هیچ رشته‌ای گل‌وبلبل مطلق نیست. داروسازی با وجود تمام آن مزایایی که قبلاً گفتیم (لایف‌استایل منعطف، درآمد دانشجویی، پرستیژ)، این چالش‌ها را هم دارد .مهم این است که ببینید آیا شخصیتتان با این مدل چالش‌ها سازگار هست یا نه؟

پس از اتمام دوره عمومی، می‌توانید برای تخصص‌هایی مانند «داروسازی بالینی»، «فارماسیوتیکس»، «نانوفناوری دارویی» و «سم‌شناسی» اقدام کنید. نکته مهم این است که ظرفیت پذیرش آن‌ها در آزمون دکتری تخصصی به شدت پایین است (گاهی زیر 15 تا 20 نفر در کل کشور برای یک رشته). تخصص بیشتر به درد کسانی می‌خورد که عاشق پژوهش، تدریس آکادمیک یا گرفتن پست‌های کلیدی در صنعت هستند.

برای کسانی که دوست دارند به بالین بیمار و فضای درمانی نزدیک‌تر باشند، تخصص «داروسازی بالینی» یک مسیر فوق‌العاده جذاب است. در این مسیر، شما در کنار پزشک متخصص در بخش‌های بیمارستان راند می‌کنید و وظیفه تنظیم دوز داروها (به خصوص برای بیماران خاص یا بستری در ICU) و جلوگیری از تداخلات دارویی خطرناک را بر عهده دارید. اینجا شما دقیقاً فرشته نجات بیمار هستید. 

واگر اهل کارهای تحقیقاتی و مطالعاتی باشید داروسازی رشته مناسبی برای شماست دست و بال شما برای تحقیقات و نوشتن مقاله در این رشته بسیار باز است.

داروسازان به ندرت با حقوق‌های پایین دولتی استخدام می‌شوند. مدل کاری در داروخانه معمولاً به صورت قرارداد ساعتی یا شیفتی به عنوان «مسئول فنی» است. اما در بخش صنعت داروسازی، شما می‌توانید به عنوان کارشناس یا مدیر در شرکت‌های بزرگ دارویی استخدام شوید که از مزایای شرکتی، بیمه‌های تکمیلی و محیطی کاملاً حرفه‌ای برخوردار است.

داروسازی یکی از سه تفنگدار رشته‌های تجربی است و رسیدن به آن نیازمند عبور از فیلتر سخت کنکور است. برای قبولی در دانشگاه‌های دولتی (تیپ یک) در مناطق مختلف، معمولاً به رتبه کشوری زیر 2500 تا 3000 نیاز دارید. تراز کل شما باید حتماً بالای 9500 باشد تا شانس قبولی در دوره‌های روزانه را پیدا کنید.

ظرفیت کل پذیرش رشته داروسازی (مجموع روزانه، پردیس خودگردان و آزاد) در کل کشور چیزی در حدود 1500 تا 2000 نفر در سال است. داوطلبان باید به کدرشته‌های «تعهدی» نیز دقت کنند که نیازمند خدمت در مناطق محروم پس از فارغ‌التحصیلی بوده واگر قصد تاسیس داروخانه یا مهاجرت داشته باشید اصلا انتخاب مناسبی نیست چون قبل از هر اقدامی موظف به اتمام زمان تعهد خود می باشید و این تعهد قابل خرید نیست.