شنوایی شناسی

اگر با شنیدن اسم «شنوایی‌شناسی» فقط تصویر یک هدفون بزرگ و فشار دادن یک دکمه برای گرفتن «نوار گوش» در ذهنتان نقش می‌بندد، وقت آن است که این تصویر کلیشه‌ای را پاک کنیم. شنوایی‌شناسی (ادیولوژی) رشته‌ای است که در مرز بین علوم پزشکی، فیزیک صوت، تکنولوژی و توانبخشی قرار دارد. ما اینجا هستیم تا بدون تعارف و با نگاهی از درون کلینیک، این رشته جذاب اما کمتر شناخته‌شده را کالبدشکافی کنیم.

شنوایی‌شناسی یک دوره کارشناسی 4 ساله است. برخلاف پرستاری یا پزشکی، اینجا خبری از اورژانس، خونریزی، شیفت‌های شبانه طاقت‌فرسا و استرس‌های حیاتی نیست. شما به عنوان یک شنوایی‌شناس، با سیستم شنوایی و تعادل (دهلیزی) انسان سروکار دارید. کار شما تشخیص افت شنوایی، تجویز و تنظیم سمعک، و ارزیابی سرگیجه‌ها و اختلالات تعادلی است. محیط کار شما معمولاً یک اتاق آکوستیک آرام، تمیز و مجهز به دستگاه‌های پیشرفته است.

• اگر به کارهای درمانی علاقه دارید اما از خون، شیفت شب، اورژانس و استرس‌های حیاتی فراری هستید.
• اگر عاشق تکنولوژی، گجت‌ها، نرم‌افزارها و تنظیمات دیجیتال هستید، اگر صبور هستید، روابط عمومی بالایی دارید و می‌توانید با همدلی به حرف‌های یک سالمند گوش دهید، اگر به دنبال رشته‌ای با پرستیژ بالا، محیط کاری تمیز (شبیه مهندس‌های پزشکی) و درآمد قابل ارتقا هستید، شنوایی‌شناسی دقیقاً برای شما ساخته شده است.

اما اگر هیجان بالا، اکشن‌های جراحی، یا رسیدن به درآمد میلیاردی بدون هیچ سرمایه اولیه در سال های اول فارغ‌التحصیلی را می‌خواهید، بهتر است در انتخاب خود تجدید نظر کنید.

در حالی که خیلی از رشته‌های پیراپزشکی به مرز اشباع رسیده‌اند، شنوایی‌شناسی هنوز یک عرصه بکر است. چرا؟ چون جمعیت ایران رو به پیری است و با افزایش سن، افت شنوایی یک امر اجتناب‌ناپذیر است. از طرفی، آلودگی‌های صوتی در زندگی شهری امروزی، سن ابتلا به مشکلات شنوایی را پایین آورده است. شما می‌توانید در کلینیک‌های خصوصی، بیمارستان‌ها، مدارس استثنایی و مراکز سنجش شنوایی نوزادان کار کنید که یک حقوق ثابت  متوسط نصیبتان می شود، یا برای درامد های بالاتر می توانید مطب/دفتر ارزیابی شنوایی خودتان را تاسیس کنید.

اما واقعیت بازار کار این است که بیمارانی که مستقیماً و خودجوش به کلینیک شنوایی‌شناسی مراجعه کنند، زیاد نیستند. شما برای داشتن بیمار، به شدت به ارجاعات پزشکان متخصص ENT یا متخصصین مغز و اعصاب وابسته‌اید.

دوران دانشجویی شما ترکیبی از حفظیات و درک منطقی است. از یک طرف باید آناتومی پیچیده گوش، حلق و بینی و مسیرهای عصبی مغز را به خوبی بشناسید (مثل بچه‌های پزشکی) و از طرف دیگر، باید از فیزیک صوت، آکوستیک و الکترونیک سر در بیاورید تا بتوانید با دستگاه‌ها و سمعک‌های هوشمند کار کنید. دروس عملی و کارآموزی‌ها در بیمارستان‌ها و کلینیک‌ها از ترم‌های میانی شروع می‌شود. سختی این رشته فیزیکی نیست، بلکه نیازمند قدرت تحلیل بالاست.اما به طور کلی دوران دانشجویی شنوایی‌شناسی نسبتاً بی‌حاشیه و آرام است. شما زمان کافی برای رسیدگی به زندگی شخصی، یادگیری نرم‌افزارها و زبان انگلیسی خواهید داشت.

اگر به فکر مهاجرت هستید، شنوایی‌شناسی یکی از بهترین انتخاب‌هاست. در کشورهای توسعه‌یافته (مثل کانادا، استرالیا، آمریکا و کشورهای اسکاندیناوی) به دلیل هرم جمعیتی پیر، نیاز به شدت بالایی به شنوایی‌شناس وجود دارد. درآمد این رشته در این کشورها بسیار بالاست و پروسه معادل‌سازی مدرک آن، به مراتب راحت‌تر و کم‌هزینه‌تر از رشته‌هایی مثل پزشکی یا دندان‌پزشکی است.

درآمد یک شنوایی‌شناس دو بخش دارد: اول، تعرفه انجام تست‌های شنوایی و تعادل (مثل PTA یا ABR). دوم، سود حاصل از فروش و تنظیم سمعک.

بگذارید یک راز اینسایدری را به شما بگویم: درآمد اصلی و قابل توجه در این رشته، از بخش ارزیابی‌ها نیست، بلکه از تجویز و فروش سمعک به دست می‌آید. سمعک‌ها امروزه گجت‌های پزشکی گران‌قیمتی هستند و حاشیه سود مناسبی برای ادیولوژیست دارند. اگر مهارت ارتباطی خوبی برای متقاعد کردن بیمار و دانش فنی بالایی برای تنظیم دقیق سمعک داشته باشید، درآمد شما می‌تواند به راحتی افزایش پیدا کند.

• ارتباط با بیماران خاص: بخش بزرگی از مراجعین شما سالمندانی هستند که به دلیل افت شنوایی، کلافه و گاهی افسرده‌اند. یا نوزادانی که در حین تست گریه می‌کنند. داشتن صبر ایوب در این رشته الزامی است!
• سرمایه اولیه بالا برای تاسیس مطب: دستگاه‌های ارزیابی شنوایی (ادیومتر، تمپانومتر و…) و ساخت اتاقک آکوستیک، نیازمند سرمایه اولیه نسبتاً بالایی (چند صد میلیون تا بیش از یک میلیارد تومان) است.
• وابستگی به واردات: سمعک‌ها کاملاً وارداتی هستند و نوسانات نرخ ارز می‌تواند روی قیمت نهایی و قدرت خرید بیماران شما تاثیر مستقیم بگذارد.
• پارادوکس «درمانگر بودن» یا «فروشنده بودن»؟
• این شاید بزرگترین بحران هویتی یک شنوایی‌شناس باشد! شما با انگیزه درمان و کمک به بیمار وارد علوم پزشکی می‌شوید، اما همانطور که قبلاً گفتیم، درآمد اصلی شما از فروش سمعک است. خیلی از فارغ‌التحصیلان از اینکه باید با بیمار بر سر قیمت سمعک چانه بزنند یا شبیه یک فروشنده تجهیزات پزشکی رفتار کنند، احساس بدی پیدا می‌کنند.
• ۲. وابستگی شدید به پزشکان گوش، حلق و بینی (ENT)
• همانطور که قبلا گفتیم؛ برای مراجعه بیمار به مطب شما، شدیدا وابسته ارجاع پزشکان متخصص هستید و این یعنی باید مدام در حال شبکه‌سازی باشید و گاهی در کلینیک‌های این پزشکان کار کنید که ممکن است باعث شود استقلال کاری‌تان در سال‌های اول تحت‌الشعاع قرار بگیرد.
• ۳. روتین شدن و فرسایش خاموش
• اگر وارد بخش ارزیابی‌های پایه (مثل نوار گوش ساده) بشوید، کار شما بعد از مدتی به شدت روتین و تکراری می‌شود. هر روز در یک اتاق تاریک و آکوستیک می‌نشینید و یک سری دکمه را فشار می‌دهید. این یکنواختی برای آدم‌های تنوع‌طلب می‌تواند کشنده باشد!

مسیر آکادمیک این رشته شامل کارشناسی (4 سال)، کارشناسی ارشد (2 تا 3 سال) و دکتری تخصصی یا phD (حدود 4 تا 5 سال) است. اما یک راز اینسایدری مهم:

• برای کار بالینی و پول درآوردن: همان مدرک لیسانس (کارشناسی) کاملاً کفایت می‌کند. شما با لیسانس هم می‌توانید مطب بزنید و سمعک تجویز کنید. گرفتن ارشد یا دکتری، درآمد بالینی شما را به طرز چشمگیری افزایش نمی دهد.
• پس ارشد و دکتری به چه دردی می‌خورد؟ ادامه تحصیل در این رشته بیشتر برای دو گروه مناسب است:

۱. کسانی که عاشق تدریس و عضویت در هیئت علمی دانشگاه‌ها هستند.

۲. کسانی که می‌خواهند روی حوزه‌های فوق‌تخصصی مثل توانبخشی اختلالات تعادل و سرگیجه (Vestibular) یا اختلالات پردازش شنوایی کار کنند که به دانش بسیار عمیق‌تری نیاز دارد.

اگر به کارهای تحقیقاتی و مقاله‌نویسی علاقه دارید، شنوایی‌شناسی یک بهشت واقعی است! چرا؟

• بکر بودن فیلد: برخلاف رشته‌هایی مثل پزشکی عمومی یا دندان‌پزشکی که هزاران مقاله مشابه در آن‌ها چاپ شده، در شنوایی‌شناسی (مخصوصاً در ایران) هنوز جای کار بسیار زیادی وجود دارد.
• تنوع موضوعات: دست شما برای تحقیق بی‌نهایت باز است. می‌توانید روی تکنولوژی‌های جدید سمعک، روش‌های نوین درمان «وزوز گوش» (Tinnitus) که هنوز یک معمای پزشکی است، تاثیر آلودگی‌های شهری بر شنوایی، یا حتی ارتباط بین افت شنوایی و آلزایمر در سالمندان تحقیق کنید.
• پلی برای مهاجرت: چون این رشته در سطح جهانی به شدت مبتنی بر تکنولوژی است، دانشگاه‌های معتبر دنیا از مقالات باکیفیت در این حوزه به شدت استقبال می‌کنند. اگر در دوران کارشناسی بتوانید با اساتید خود در پروژه‌های تحقیقاتی مشارکت کنید و یک یا 2 مقاله ISI چاپ کنید، شانس گرفتن فول‌فاند (Full Fund) برای ادامه تحصیل در دانشگاه‌های آمریکا، کانادا یا استرالیا برای شما به شدت بالا می‌رود.

استخدام در بخش‌های دولتی (بیمارستان‌ها، سازمان بهزیستی و آموزش و پرورش استثنایی) با حقوق ثابت وجود دارد، اما اکثر فارغ‌التحصیلان تمایل دارند به صورت مستقل کار کنند یا با پزشکان متخصص گوش، حلق و بینی (ENT) قراردادهای درصدی ببندند؛ زیرا درآمد حالت خویش‌فرما به مراتب بالاتر از حقوق کارمندی است. اما به شدت وابسته به سرمایه اولیه شما ، توانمندی شما در شبکه سازی با پزشکان متخصص و توانمندی شما در ارتباط گیری با بیماران است.

قبولی در شنوایی‌شناسی به اندازه پزشکی سخت نیست، اما اصلاً هم راحت نیست! این رشته جزو رشته‌های توانبخشی پرطرفدار زیرگروه تجربی است. برای قبولی در دانشگاه‌های دولتی، معمولاً به رتبه‌ای در حدود 300 تا 600 (بسته به منطقه و سهمیه) نیاز دارید. تراز کل شما باید معمولاً بالای 8200 الی 8800 باشد تا بتوانید روی قبولی در یک دانشگاه خوب حساب کنید.

یکی از بزرگترین مزیت‌های شنوایی‌شناسی که باعث شده بازار کارش اشباع نشود، ظرفیت پذیرش پایین آن است. این رشته در دانشگاه آزاد ارائه نمی‌شود و تنها تعداد محدودی از دانشگاه‌های علوم پزشکی دولتی (حدود 10 تا 12 دانشگاه در کل کشور) آن را ارائه می‌دهند. ظرفیت کل پذیرش در سال چیزی در حدود 250 تا 350 نفر است.