فلسفه
معرفی کامل رشته فلسفه؛ آشنایی با دروس تخصصی، گرایش‌ها، آینده شغلی و چالش‌های تحصیل در رشته فلسفه برای داوطلبان و علاقه‌مندان به تفکر انتقادی.
🔍 وضعیت کلی رشته
رشته فلسفه از رشته‌های پرطرفدار گروه علوم انسانی است. فلسفه از دو کلمه فیلو و سوفیا تشکیل شده که معنای دوستدار فلسفه میدهد. در این رشته سوالات مهمی درباره مسائل هستی، وجود، انسان، حقیقت انسان و جهان پیرامون او پرسیده می‌شود. فلسفه به معنای اندیشیدن عمیق در خصوص سوالات مطرح شده در زندگی انسان‌هاست.
مباحث ارائه‌شده در این رشته به دانشجویان کمک می‌کند تا راجع به کلیه امور عالم هستی بیندیشند و به بالاترین مرحله کمال برسند. دانشجویان این رشته با مباحثی همچون منطق قدیم و جدید، تاریخ فلسفه اسلامی، علم کلام، تاریخ فلسفه کانت تا نیمه دوم قرن نوزدهم، مکاتب جدید قرن بیستم، فلسفه علوم و... سرو کار دارند.
در این رشته دانشجویان با نظرات بزرگان این رشته همچون ارسطو، ابن سینا، مانت و افلاطون آشنا می‌شوند و اندیشه‌های آن‌ها را مورد تحلیل قرار می‌دهند. می‌آموزند چگونه استدلال کنند و پرسش‌های عمیق بپرسند و به موضوعات پیرامون‌شان از جهات و زاویه‌های مختلفی نگاه کنند.
فارغ‌التحصیلان این رشته در زمینه‌هایی مانند معلم فلسفه و استاد دانشگاه فعالیت می‌کنند و یا در مراکز پژوهشی همچون پژوهشگاه‌های علوم انسانی مشغول به کار می‌شوند. موفقیت در این رشته به آشنایی با زبان عربی و انگلیسی برای بررسی متون فلسفی بستگی دارد.
اگر جزو افرادی هستید که فکرکردن عمیق را دوست دارید، از گفتگو و بحث استقبال می‌کنید و علاقمند به داشتن دید بازتر نسبت به مسایل هستید، این رشته دقیقا مناسب شماست.
💼 بازار کار
به شکل کلی، بازار کار رشته فلسفه محدود است. اما اگر علاقمند به دانستن درباره بازار کار این رشته باشید جالب است بدانید که فارغ‌التحصیلان این رشته بیش از آن که به دنبال یافتن فرصت‌های شغلی در این رشته باشند، به دنبال انجام پژوهش‌های تحقیقاتی و تحصیلی هستند. بازار کار رشته فلسفه در کشورمان در حوزه برخی گرایش‌ها محدود شده و اغلب حوزه کار آن به امور فرهنگی، آموزشی، پژوهش و تدریس محدود شده است.
برای اینکه بتوانید شغل مناسب خودتان را در جامعه بیابید بهتر است به موارد زیر توجه کنید:
به روز باشید
تلاش کنید با آخرین نظریات و مباحث رشته‌تان آشنا باشید
مهارت‌های عملی‌تان را تقویت کنید
در کنار دانش نظری رشته‌تان، بکوشید مهارت‌های عملی مختلف برای کار در حوزه‌های مختلف کاری رشته‌تان را کسب کنید
شبکه‌های ارتباطی ایجاد کنید
با افراد شاغل و متخصصان رشته‌تان ارتباط بگیرید
به سمت کارافرینی حرکت کنید
بکوشید ایده‌های نو در رشته‌تان را کشف کنید و مهارت‌های موفقیت در رشته فلسفه را پیدا کنید
بازار کار این رشته در ایران محدود و عمدتاً غیرمستقیم است. اغلب فارغ‌التحصیلان رشته فلسفه به‌جای شغل‌های تخصصی فلسفی، در زمینه‌هایی مانند آموزش، پژوهش، ویراستاری، نویسندگی، روزنامه‌نگاری، تولید محتوا، و فعالیت‌های فرهنگی مشغول به کارند.
بزرگترین مشکل، نبود فرصت‌های شغلی مستقیم و تعریف روشنی برای «فلسفه‌خوان» در بازار کار است. برای پیدا کردن شغل مناسب، دانشجو یان باید از همان دوران تحصیل خود، مهارت‌های مکملی همچون منطق، فن بیان، فلسفه کاربردی، نگارش حرفه‌ای، پژوهش و کار با ابزارهای دیجیتال را تقویت کنند. کارآموزی، شبکه‌سازی و ساختن رزومه پژوهشی برای یافتن شغل در بازار کار ایران بسیار موثر است.
🧠 سختی دروس
دروس رشته فلسفه اغلب به لحاظ مفهومی و تحلیلی جزو دشوارترین دروس علوم انسانی‌اند. دانشجویان این رشته با متون سنگین، پیچیده و گاهی بسیار انتزاعی مواجه هستند. متونی که فهم دقیق‌شان به صبر، دقت، و مطالعه‌ی مکرر نیاز دارد.
اغلب منابع اصلی فلسفه، ترجمه‌های دشواری دارند یا مستقیماً از زبان‌های اصلی همچون یونانی، لاتین، آلمانی و فرانسوی به فارسی منتقل شده‌اند. همین موضوع سبب شده تا گاهی ابهام در ترجمه هم به دشواری درس اضافه کند.
از طرف دیگر، فلسفه صرفاً حفظ‌کردنی نیست. دانشجو باید قادر به تحلیل استدلال‌ها باشد، نقد بنویسد، دیدگاه‌ها را مقایسه کند و بین مکاتب مختلف بتواند ارتباط برقرار کند.
موفقیت در این رشته به توانایی نوشتن، قدرت تحلیل و تمرکز به شدت بستگی دارد تا به حافظه‌ی صرف. دروسی همچون معرفت‌شناسی، متافیزیک، اخلاق و فلسفه علم، منطق، فلسفه اسلامی، فلسفه غرب، هریک نیازمند نوعی درگیری ذهنی عمیق‌اند. به همین خاطر این رشته برای افرادی که به فلسفه علاقه واقعی ندارند عمدتا خسته‌کننده و فرساینده است. اما برای علاقه‌مندان، عمیق و بسیار آموزنده و جذاب است.
✈️ فرصت مهاجرت
برای مهاجرت در این رشته در مقایسه با بعضی رشته‌های فنی یا پزشکی، مسیر غیرمستقیم‌تری را باید طی کنید. بهترین مسیر ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر، گرفتن پذیرش پژوهشی، یا ترکیب فلسفه با حوزه‌هایی مانند، فلسفه ذهن، فلسفه علم و آموزش، مطالعات فرهنگی و اخلاق کاربردی است.
اگر معدل‌تان خوب است، نمره زبان بالا دارید، دارای مقاله، و رزومه پژوهشی قوی هستید شانس بیشتری برای مهاجرت خواهید داشت. در بسیاری از دانشگاه‌های خارجی، فلسفه به‌عنوان رشته‌ای پژوهش‌محور و میان‌رشته‌ای پذیرفته شده است. پس اگر فرد قادر به تعریف حوزه تخصصی خود باشد، شانس مهاجرت تحصیلی‌اش افزایش می‌یابد.
برخی دانشگاه‌های جهان همچون فرانسه به لحاظ برخورداری از کیفیت آموزشی در برترین رده‌بندی‌های جهانی قرار دارند. البته برای تحصیل در این رشته شما باید حتما به زبان فرانسه تسلط داشته باشید. به همین علت دانستن زبان فرانسوی حتما در این مسیر به شما کمک شایان توجهی خواهد کرد. از جمله معروف‌ترین دانشگاه‌های کشور فرانسه که در این رشته دانشجو می‌پذیرد، سوربن است.
💰 درآمد
به علت اینکه در اغلب حوزه‌های کاری این رشته فارغ‌التحصیلان آن جذب نمی‌گردند، اطلاعات دقیقی در زمینه میزان درآمد فارغ‌التحصیلان آن در ایران در دست نیست. اغلب فارغ‌التحصیلان این رشته در مشاغل دیگری نامرتبط با رشته تحصیلی‌شان مشغول به کار می‌شوند و در رشته خود شغل مناسبی را پیدا نمی‌کنند.
درآمد این رشته در کشورمان معمولاً ثابت و مستقیم نیست و اغلب به مهارت‌های جانبی بستگی دارد. برای نمونه، یک مدرس خصوصی فلسفه یا منطق احتمال دارد ساعتی حدود 150 تا 500 هزار تومان درآمد داشته باشد؛ این رقم حتما بسته به شهر، سابقه و سطح تدریس فرد متغیر خواهد بود.
ویراستاری، تولید محتوا، تألیف، ترجمه و تدریس دانشگاهی هم یکی از راه‌های مهم کسب درآمدند. در حوزه تولید محتوا، درآمد ماهانه افراد می‌تواند از حدود 8 تا 30 میلیون تومان یا بیشتر باشد، البته اگر فرد پروژه‌محور و حرفه‌ای کار کند. در دانشگاه، حقوق با توجه به مرتبه و نوع استخدام متفاوت بوده و معمولاً بین 12 تا 35 میلیون تومان در ماه متغیر است.
⚠️ چالش‌ها
گرچه تحصیل در این رشته باعث می‌شود ذهن شما باز شود و به مسائل از زوایای مختلف نگاه کنید و یاد می‌گیرید چطور نقد کنید، اما با چالش‌هایی هم در این رشته مواجه خواهید شد.
از جمله این چالش‌ها، عدم کاربردی بودن مباحث یا سوالاتی هست که در کلاس‌های رشته فلسفه مطرح می‌شود. همچنین اگر فردی هستید که به درآمد بالا و بدست آوردن شغل فوری فکر می‌کنید، این رشته چندان برایتان مناسب نیست.
مهم‌ترین چالش رشته فلسفه، فاصله زیادش با بازار کار مستقیم است. تعداد زیادی از دانشجویان بعد از فارغ‌التحصیلی حوزه‌ای قابل فعالیت در رشته‌شان را نمی‌شناسند. همچنین نبود منابع آموزشی به‌روز، ضعف در مهارت‌های عملی، و برخی اوقات داشتن نگاه صرفاً نظری به رشته، مسیر حرفه‌ای فرد را پر چالش می‌کند.
چالش دیگر، قضاوت اجتماعی درباره بی‌فایده بودن فلسفه در بین عموم مردم است؛ این در حالی است که رشته فلسفه در تقویت تفکر انتقادی، تحلیل و استدلال نقش مهمی دارد. از پژوهش‌های فلسفی هم حمایت چندانی نمی‌شود و همین موضوع سبب شده تا انگیزه بعضی دانشجویان کاهش پیدا کند.
در کل اگر به سوال پرسیدن درباره محیط اطراف‌‌تان علاقمندید، دنبال یادگیری عمیق و رشد فکری هستید و درباره کشف مفاهیم گسترده و پیچیده کنجکاوید، می‌توانید با چالش‌های این رشته کنار بیایید.
📚 ادامه تحصیل
در مقطع کارشناسی شما شناخت جامعی از تاریخ فلسفه غرب به دست خواهید آورد. در کشور ایران فلسفه غرب و فلسه اسلامی به شکل جداگانه بررسی می‌شود. در رشته فلسه عمدتا فلسفه غرب به معنای عام آن مورد بررسی قرار می‌گیرد و فلسفه اسلامی در رشته الهیات بررسی می‌شود.
این رشته، گرایش‌های مختلفی همچون فلسفه هنر، فلسفه و حکمت اسلامی، منطق، فلسفه دین، فلسفه اخلاق، فلسفه رسانه، فلسفه ذهن و فلسفه معاصر دارد. امکان ادامه تحصیل در این رشته در مقطع ارشد و دکتری وجود دارد. همچنین امکان بورسیه رشته در دیگر کشورها وجود دارد.
در مقطع کارشناسی، گرایش وجود ندارد، اما در مقطع ارشد و دکتری شما می‌توانید گرایش‌هایی که برای ادامه تحصیل به آن علاقمندید را برگزینید. گرایش مختلف مقطع ارشد عبارتند از فلسفه، فلسفه حکمت اسلامی، فلسفه هنر، اخلاق، منطق و فلسفه دین. در مقطع دکتری هم در گرایش‌های فلسفه تعلیم و تربیت، فلسفه علم، فلسفه منطق و فلسفه می‌توانید ادامه تحصیل دهید.
اگر بدانید سوالات ذهنی شما به کدام سمت متمایل است، راحت‌تر می‌توانید گرایش خودتان را برای ادامه تحصیل در مقطع ارشد و دکتری پیدا کنید. مثلا اگر گرایش شما به سمت ارزش‌های دینی و معنوی است، گرایش دین را می‌توانید انتخاب کنید. در پایان باید بگوییم این رشته مناسب افرادی است که عاشق تحلیل مسائل پیچیده و فکرکردن هستند.
🏢 وضعیت استخدام
متاسفانه این رشته در ایران بسیار ناشناخته بوده و همواره مظلوم واقع شده است. اغلب فارغ‌التحصیلان آن جذب آموزش و پرورش شده و به شغل معلمی می‌پردازند. فارغ‌التحصیلان این رشته عمدتا در زمینه‌های زیر فعالیت دارند:
تدریس فلسفه در موسسات آموزشی و دانشگاه‌ها
فعالیت در صدا و سیما و موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه اسلامی
تحلیلگر سیستم
مشاوره فلسفی در سازمان‌ها و شرکت‌ها
کارمند ارگان‌های خصوصی و دولتی در سازمان ملل و وزارت خانه‌ها
ویراستار و نویسنده مقالات فلسفی، رساله‌های دانشگاهی و کتاب‌ها
فعال در حوزه توسعه فلسفی و تحقیق
روزنامه نگر و تحلی کننده مسائل
کتابدار
کارشناس مذهبی و سخنران
سردبیر مجلات مختلف علمی
فعال حوزه اجتماعی و فرهنگی
کارشناس و مربی آموزشی
کارمند سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی
منقد و نویسنده فنی
مترجم کتب فلسفه و یا آثار بزرگ فلاسفه
البته اگر قصد داشته باشید به عنوان محقق فلسفه فعالیت کنید حتما باید دارای مدرک ارشد و دکتری رشته باشید. چنانچه کارشناسی این رشته را داشته باشید، به عنوان دستیار پژوهشگر در مراکز و موسسات می‌توانید فعالیت کنید.
📈 رتبه و تراز قبولی
در دانشگاه‌های دولتی روزانه معتبر، معمولاً رتبه‌های بهتر لازم است. برای دانشگاه‌های برتر تهران و مراکز استان، رتبه کنکور انسانی معمولاً در بازه حدود زیر 3000 تا 8000 شانس بیشتری ایجاد می‌کند، البته بسته به سال و ظرفیت. در برخی دانشگاه‌های سطح متوسط، رتبه‌های حدود 8000 تا 15000 هم ممکن است پذیرفته شوند. برای نوبت دوم یا شبانه، معمولاً رتبه کمی بالاتر هم شانس دارد.
منطقه یک: حدود 300 الی 7200
منطقه دو: حدود 1200 الی 16500
منطقه 3: حدود 1100 الی 17700
از نظر تراز، در سال‌های مختلف و بسته به نمره‌کلی کنکور، داوطلبانی با تراز تقریبی 6500 تا 9000 شانس قبولی در دانشگاه‌های دولتی را داشته‌اند؛ برای دانشگاه‌های بهتر، تراز بالاتر لازم است. در دانشگاه آزاد، پذیرش معمولاً آسان‌تر است و ممکن است با رتبه‌های بالاتر هم امکان ورود وجود داشته باشد.
🏫 ظرفیت پذیرش
جالب است بدانید برای پذیرش در رشته فلسفه می‌توانید بدون کنکور و با کنکور و یا از طریق سوابق تحصیلی‌تان در دانشگاه‌های مختلف کشور تحصیل کنید. این رشته در زمره رشته‌های بدون کنکور علوم انسانی است و شما می‌توانید بدون شرکت در کنکور هم در این رشته پذیرش شوید. شانس قبولی در دانشگاه‌های برتر ایران، زیر 200 نفر است.
دانشگاه محقق اردبیلی: روزانه
دانشگاه خوارزمی: روزانه
دانشگاه تهران: روزانه
دانشگاه شهید بهشتی: روزانه
دانشگاه علامه طباطبایی: روزانه
دانشگاه بین المللی امام خمینی: روزانه
دانشگاه یاسوج: روزانه و نوبت دوم
دانشگاه تبریز: روزانه و نوبت دوم
دانشگاه اصفهان: روزانه و نوبت دوم
در مورد ظرفیت پذیرش، فلسفه معمولاً رشته‌ای با ظرفیت محدود است. در دانشگاه‌های بزرگ، ممکن است هر سال فقط 10 تا 30 نفر در یک ورودی پذیرش شوند. در برخی دانشگاه‌ها این عدد کمتر و در برخی مراکز بیشتر است. البته ظرفیت دقیق هر سال در دفترچه سازمان سنجش اعلام می‌شود و به دانشگاه، دوره، و سیاست آموزشی همان سال بستگی دارد.
اگر بخواهیم جمع‌بندی کنیم:
برای دانشگاه‌های خوب دولتی: رتبه بهتر، رزومه قوی‌تر و انتخاب رشته دقیق‌تر لازم است.
برای قبولی آسان‌تر: دانشگاه آزاد یا برخی مراکز کمتررقابت‌پذیر گزینه‌های محتمل‌تری هستند.
برای موفقیت بلندمدت: مهارت پژوهش، نگارش، زبان و تفکر تحلیلی از خود رتبه مهم‌تر می‌شوند.