فلسفه و کلام اسلامی

رشته فلسفه و کلام اسلامی زیر مجموعه رشته علوم انسانی محسوب می‌شود. در این رشته به بررسی و تحلیل مباحث کلامی و فلسفی‌ای که با دین اسلام ارتباط دارد، پرداخته می‌شود. با تحصیل در این رشته، دانشجویان قادرند از طریق استدلال‌های عقلانی اصول دین را مورد بررسی قرار داده و به شبهات دینی پاسخ بدهند.

این رشته مسائل بنیادین در الهیات و فلسفه را بررسی می‌کند و فلسفه‌های اسلامی و غربی را مورد ارزیابی و تحلیل قرار می‌دهد. فلسفه اسلامی بر پایه آثار افرادی همچون ملاصدرا، فارابی و ابن‌سینا بنا نهاده شده است. کلام اسلامی نیز اعتقادات دینی را مورد بررسی و دفاع قرار می‌دهد و به شکل کلی به قسمت کلام جدید و قدیم تقسیم شده است.

هدف این رشته تربیت افرادی ماهر و زبده در حوزه معارف اسلامی است تا با وجود آن‌ها مبلیغین دینی تربیت شوند. در این رشته شما با علم منطق آشنا خواهید شد. منطق کمک می‌کند تا در تفکرتان خطا نکنید و با شیوه‌های متفاوت تفسیر و فهم متون اسلامی و قرآن به شکل دقیق آشنا شوید. اگر چنین مباحثی برایتان جذابیت دارد و به ارتقاء‌دادن سطح فهم عقلی خود علاقمندید، این رشته مناسب شماست.

بازار کار این رشته در کشورمان به عوامل متعددی وابسته است. در رشته فلسفه و کلام اسلامی اغلب دانشجویان مهارت‌های منطقی، انتقادی و تحلیلی قوی را کسب می‌کنند تا از این طریق بتوانند در شغل‌های متفاوتی ایفای نقش کنند.

از سوی دیگر در این رشته شما به فهمی بسیار عمیق  از مفاهیم دینی، اخلاقی و فلسفی نائل می‌آیید که می‌تواند در مشاغل دیگر هم به شما کمک کند.  این رشته برای کسانی که دارای قدرت تحلیل مفاهیم پیچیده، فهم عمیق و استدلال منطقی الست مناسب است. 

با این حال رشته فلسفه و کلام اسلامی نسبت به سایر گرایش‌های رشته فلسفه بازار کار محدودتری دارد و شما می‌توانید  به تدریس و آموزش، فعالیت در رسانه‌ها و روزنامه نگاری، پژوهش و نویسندگی، مشاوره و تحلیلگری، حقوق و سیاست بپردازید و در این حوزه‌ها در جستجوی کار باشید و یا در غیر این صورت به خارج از ایران برای کار مهاجرت کنید.

رشته فلسفه و کلام اسلامی به لحاظ درسی برای افرادی که به مطالعه عمیق، تفکر انتزاعی و بحث‌های نظری علاقه مندند، جذاب اما کمی دشوار است. قسمت مهمی از دشواری دروس این رشته به ماهیت مفهومی آن برمی‌گردد.

دانشجو در این رشته باید قادر باشد مفاهیم پیچیده‌ای مانند وجود، ماهیت، علیت، نفس، خداشناسی، اختیار، شر، نبوت و معاد تحلیل و مقایسه کند. دروس این رشته عمدتا بر پایه متون سنگین و گاهی کلاسیک بنا شده‌اند؛ لذا آشنایی با عربی، منطق، و شیوه خواندن متون فلسفی نقش اثرگذاری در موفقیت دانشجو دارد.

از طرف دیگر، در این رشته پاسخ‌ها گاها قطعی و یک‌خطی نیست و دانشجو باید از قدرت استدلال، نقد، نوشتن تحلیلی و دفاع از دیدگاه خود برخوردار باشد. همین امر سبب شده تا افرادی که به دروس فرمولی و نتیجه‌محور عادت دارندچندان به این رشته علاقه نداشته باشند. مقایسه آراء فیلسوفان مسلمان مانند فارابی، ابن‌سینا، سهروردی، ملاصدرا و متکلمان اسلامی در این رشته هم نیازمند دقت و حوصله فراوان است.

در کل، سختی این رشته بیشتر از جنس «فهم عمیق و استدلال» و نه از جنس محاسبات عددی است. چنانچه فردی اهل مطالعه پرسشگری، مداوم و تحمل ابهام‌های فکری باشد،  از این دشواری‌ها لذت می‌برد.

به لحاظ فرصت‌های مهاجرت، این رشته در قیاس با رشته‌های فنی، پزشکی و برخی علوم کاربردی، مسیر مستقیم و آسانی برای مهاجرت ندارد. مهم‌ترین فرصت مهاجرت برای فارغ‌التحصیلان این رشته اغلب از مسیر تحصیلی و پژوهشی می‌گذرد، نه مهاجرت کاری مستقیم. 

چنانچه دانشجو در طی دوران تحصیل خود رزومه علمی قوی، مقاله، مهارت زبان انگلیسی یا عربی، و توانایی کار میان‌رشته‌ای به دست آورده باشد، می‌تواند برای ادامه تحصیل در زمینه‌هایی همچون خاورمیانه‌شناسی، مطالعات تطبیقی ادیان، اخلاق، فلسفه دین، مطالعات اسلامی، الهیات، یا اسلام‌شناسی در دانشگاه‌های خارج از کشور اقدام کند.

کشورهایی همچون؛ آلمان، کانادا، ترکیه، مالزی، انگلستان و برخی دانشگاه‌های اروپایی و آمریکایی در این زمینه ظرفیت‌هایی دارند، به‌ خصوص اگر فرد بتواند موضوعات کلاسیک فلسفه و کلام اسلامی را به پرسش‌های معاصر ربط دهد. با این وجود، چالش اصلی این است که بازار کار بین‌المللی برای عنوان دقیق «فلسفه و کلام اسلامی» محدود است. لذا کارجو باید مهارت‌های مکملی همچون تدریس، پژوهش بین‌المللی، نگارش آکادمیک، ترجمه تخصصی و آشنایی با فلسفه غرب یا مطالعات دینی تطبیقی را هم در خود تقویت کند.

در ایران، این رشته به‌تنهایی اغلب مزیت مهاجرتی فوری ایجاد نمی‌کند، اما برای افراد جدی و پژوهش‌محور می‌تواند سکوی ورود به فرصت‌های آکادمیک و فرهنگی خارج از کشور باشد.

درآمد افرادی که در این رشته تحصیل کرده‌اند به مدرک تحصیلی و سطح دانش آنان، مهارت‌های جنبی، تخصص، حوزه فعالیت و تجربه و سابقه کار آنان بر می‌گردد. در کشور ما  فرصت‌های شغلی این رشته بسیار محدود است و فارغ‌التحصیلان رشته فلسفه و کلام اسلامی می‌توانند در زمینه نویسندگی، مشاوره، تدریس و آموزش فعالیت کرده و از این طریق درآمد داشته باشند.

اغلب اساتید دانشگاه در این رشته از سطح درآمدی بالایی برخوردارند. شما هم می‌توانید با کسب مهارت‌هایی در زمینه تحلیل داده، تدریس و مشاوره خصوصی و تولید محتوا درآمد بالایی در این حوزه داشته باشید. افراد عمدتا در کشورهای پیشرفته  که محصل این رشته بوده‌اند، هم در زمینه‌هایی همچون سیاستگذاری، رسانه، حقوق و تحلیلگری درآمد بالایی دارند.

علی‌رغم مزیت‌های متعددی که برای تحصیل دراین رشته وجود دارد، شما همواره با چالش‌هایی به ویژه در بازار کار رشته مواجه خواهید بود. از جمله این چالش‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ارتباط با سایر رشته‌ها

رشته فلسفه و کلام اسلامی رشته‌ای، چندرشته‌ای محسوب می‌شود و با سایر رشته‌ها ارتباط نزدیکی دارد، همین امر سبب شده تا فارغ‌التحصیلان آن احساس کنند فرصت‌های شغلی بی‌شماری پیش‌روی خود خواهند داشت. برای نمونه شما می‌توانید در زمینه‌های تحقیقات علمی، روابط عمومی، مدیریت، رسانه و نشریه فعالیت کنید.

• رقابت با سایر رشته‌ها

این رشته با رشته‌های دیگر رقابت تنگاتنگی دارد. بر‌همین‌اساس، فارغ‌التحصیلان آن بایستی توانمندی‌ها و مهارت‌هایشان مانند تفکر پویا، نوشتار قوی و روحیه تحلیل و انتقاد را بسیار تقویت نمایند، تا نسبت به سایر افراد فردی متمایز برای استخدام در نظر گرفته شوند.

• نبود فرصت‌های شغلی مستقیم

متاسفانه در کشور ما فرصت‌های شغلی مستقیمی برای فارغ‌التحصیلان این رشته وجود ندارد. اما این افراد می‌توانند به تدریس در دانشگاه و موسسات آموزشی بپردازند.

شاید بتوان گفت مهم‌ترین چالش این رشته در ایران، فاصله بین آموزش دانشگاهی و بازار کار واقعی است. اکثر دانشجویان با علاقه فکری وارد این رشته می‌شوند، اما بعدها با محدود بودن فرصت‌های شغلی مستقیم روبه‌رو می‌گردند.

 چالش دیگر، می‌تواند غلبه نگاه سنتی و کم‌رنگ بودن پیوند با مسائل معاصر جامعه باشد؛ برخی مواقع آموزش این رشته بیش از حد متنی و تاریخی می‌شود و کمتر به پرسش‌های جدید اخلاق، فناوری، سیاست‌گذاری فرهنگی یا گفت‌وگوی بین‌ادیانی پاسخ می‌دهد.

در برخی موارد هم، فضای آموزشی به جای پرورش تفکر انتقادی، بیشتر به سوی بازگویی آراء گذشتگان متمایل است. این مشکل می‌تواند از پویایی علمی رشته را بکاهد. چنانچه برنامه درسی به سمت مهارت‌آموزی، زبان خارجی، پژوهش کاربردی و گفت‌وگوی بین‌المللی نرود، این رشته در ایران با خطر کاهش جذابیت و محدودتر شدن آینده حرفه‌ای دانشجویان روبه‌رو خواهد بود.

رشته فلسفه و کلام اسلامی در هر سه مقطع کارشناسی، ارشد و دکتری ارائه می‌شود. در مقطع ارشد این رشته در 4 رشته اصلی فلسفه هنر، اخلاق، منطق و فلسفه تطبیقی تعریف شده است. در مقطع دکتری در گرایش‌های زیر (8 گرایش) می‌توان امکان ادامه تحصیل داشت:

• عرفان اسلامی

• شیعه‌شناسی گرایش جامعه‌شناسی

• کلام اسلامی

• فلسفه و کلام اسلامی

• کلام امامیه

• کلام تطبیقی

• شیعه‎شناسی گرایش تاریخ

 برای قبولی در هر یک از گرایش‌های این رشته در مقاطع تحصیلی بالاتر، باید سرفصل‌های امتحانی مربوطه به آن‌ها را مطالعه کنید.

اگر فردی پیگیر باشید و ارتباطات خود را در شبکه‌سازی نمایید در حوزه‌های زیر می‌توانید شاغل شوید:

• آموزش

شما به عنوان فارغ‌التحصیل این رشته می‌توانید در موسسات آموزشی و دانشگاه به امر تدریس مشغول شوید. امکان تدریس دروسی مانند؛ معارف در کلیه دانشگاه‌ها، دبیری درس دین و زندگی در همه پایه‎‌های تحصیلی، دبیری درس عربی، تدریس در کلیه موسسات کنکور و موسسات اندیشه‌ای و پژوهشی از جمله این موارد است.

• پژوهش

امکان فعالیت شما در مراکز پژوهشی هم وجود دارد. شما می‌توانید در پژوهش‌سراها و مراکز تحقیقاتی در زمینه مسائل اسلامی و فلسفی به تحقیق بپردازید. امکان فعالیت فارغ‌التحصیلان این رشته در موسسات دینی و فرهنگی تحت عنوان مدرس، مدیر و مشاور وجود دارد. شما می‌توانید در مراکز پژوهشی، غیرپژوهشی فعالیت کنید یا به عنوان مولف و پژوهشگر اشتغال داشته باشید.

• تبلیغ و ترویج

امکان فعالیت شما در رسانه‌های مختلف به عنوان کارشناس فلسفی، نویسنده، تحلیل‌گر وجود دارد. شما می‌توانید برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی شرکت کنید و یا نویسنده، مترجم و یا ویراستار مجلات و نشریات مرتبط با رشته‌تان باشید. امکان استخدام شما در حوزه‌های تبلیغ و سخنرانی و فعالیت در مراکز دینی، فرهنگی و دولتی وجود دارد.

• مشاوره

همچنین امکان اشتغال به عنوان مشاور کلامی و فلسفی در زمینه‌های مختلف برای شما ممکن است. می‌توانید به عنوان مشاور در زمینه‌های مسائل اسلامی و فلسفی مشورت دهید.

• مدیریت

چنانچه از دانش کلامی و فلسفی برخوردار باشید، می‌توانید به عنوان مدیر ارگان‌ها و سازمان‌های مختلف هم فعالیت کنید. در زمینه‌های آموزشی و فرهنگی، در مراکز آموزشی و مراکز تحقیقاتی در قالب مدرس و مشاور امکان ایفای نقش برای شما وجود دارد.

• نویسندگی

به علت مطالعات عمیق شما در زمینه مباحث کلام اسلامی و فلسفه، می‌توانید در حوزه‌‌هایی مانند نویسندگی هم فعالیت داشته باشید.

همچنین امکان استخدام فارغ ‌لتحصیلان این رشته در وزات آموزش و پرورش، حوزه‌های علمیه و وزارت فرهنگ وجود دارد.

رتبه و تراز قبولی در رشته فلسفه و کلام اسلامی در ایران به عوامل مختلفی بستگی دارد: نوع دانشگاه، دوره پذیرش، سهمیه منطقه، ظرفیت سالانه، و میزان استقبال داوطلبان. به طور کلی این رشته نسبت به رشته‌های پررقابت علوم انسانی مانند حقوق، روان‌شناسی، حسابداری یا آموزش ابتدایی، رقابت کمتری دارد؛ بنابراین معمولاً با رتبه‌های متوسط تا حتی نسبتاً ضعیف‌تر هم امکان قبولی وجود دارد، به‌خصوص در برخی دانشگاه‌های شهرستان یا دوره‌های نوبت دوم و پیام‌نور.

برای دانشگاه‌های مطرح‌تر مانند دانشگاه تهران، علامه طباطبایی، فردوسی مشهد، اصفهان، یا برخی مراکز معتبر حوزوی-دانشگاهی، معمولاً داوطلب باید رتبه بهتری در زیرگروه مرتبط علوم انسانی کسب کند. در یک برآورد کلی، قبولی در دانشگاه‌های سطح بالاتر ممکن است به رتبه‌های چند هزار تا حدود میانه بازه انسانی نیاز داشته باشد، در حالی که در دانشگاه‌های کم‌رقابت‌تر، رتبه‌های بالاتر نیز شانس قبولی دارند. تراز نیز متناسب با همان وضعیت متغیر است و معمولاً در دانشگاه‌های برتر، تراز بالاتر و در مراکز عادی، تراز پایین‌تر قابل قبول است.

نکته مهم این است که آمار دقیق رتبه و تراز هر سال تغییر می‌کند و به دفترچه انتخاب رشته و کارنامه‌های قبولی همان سال وابسته است. بنابراین برای تصمیم‌گیری قطعی، باید کارنامه‌های قبولی سال‌های اخیر، منطقه خود، و دانشگاه‌های هدف را به‌صورت به‌روز بررسی کرد. در نتیجه، این رشته از نظر شانس قبولی معمولاً دست‌یافتنی‌تر از بسیاری از رشته‌های محبوب انسانی است، اما برای دانشگاه‌های ممتاز همچنان نیاز به عملکرد خوب در کنکور دارد.

رشته فلسفه و کلام انسانی زیرمجموعه علوم انسانی است و امکان پذیرش افراد در دانشگاه‌های دولتی نوبیت روزانه و شبانه، پردیس خودگردان، غیرانتفاعی و پیام نور و دانشگاه آزاد وجود دارد. این رشته صرفا در دوره روزانه، پردیس خودگردان ظرفیت عادی داشته و ظرفیت مازاد و دانشگاه آزاد،  با آزمون دانشجو می‌پذیرد. 

• ظرفیت رشته فلسفه و کلام اسلامی در دوره روزانه (رایگان): 317 نفر

• نوبت دوم (شبانه): 123 نفر

• ظرفیت مازاد: 0

• پردیس خودگردان: 0

• پیام نور: 5250 نفر

• غیر انتفاعی: 132 نفر می‌باشد.

امکان تحصیل شما در دانشگاه‌های زیر برای مقطع کارشناسی وجود دارد:

• دانشگاه امام صادق(ع)

• دانشگاه اصفهان

• دانشگاه شاهد

• دانشگاه زنجان

• دانشگاه ملایر

• دانشگاه شیراز

• دانشگاه خوارزمی

• دانشگاه قم

• دانشگاه مازندران

• دانشگاه تبریز

• دانشگاه یاسوج

• دانشگاه بیرجند

• دانشگاه کاشان

• دانشگاه الزهرا

• دانشگاه شهید بهشتی

• دانشگاه ایلام

• دانشگاه فردوسی

• دانشگاه علامه طباطبایی

• دانشگاه شهید مدنی

• دانشگاه غیرانتفاعی مذاهب اسلامی

• دانشگاه قرآن و حدیث تهران

• دانشگاه علوم رضوی مشهد

• دانشگاه سیستان و بلوچستان

• دانشگاه غیرانتفاعی مفید

• دانشگاه غیرانتفاعی ادیان و مذاهب

• دانشگاه غیرانتفاعی باقر العلوم

• دانشگاه غیرانتفاعی الهیات و معارف اسلامی

ظرفیت پذیرش این رشته در ایران بسیار مطلوب است و نگران قبولی در این رشته نباشید. از طریق برنامه‌ریزی  و با کسب رتبه خوب امکان قبولی شما در این رشته بالاست.